حجّت نيست اوّلا بدليل اخبار متواتره بر ردّ قياس و اجتهاد به رأى و ثانيا بدليل اينكه قياس حد اكثر گمان مىآورد و گمان حجّيت ذاتيه ندارد بلكه پشتوانه مىطلبد و خوشبختانه هيچ دليل قابل قبولى بر اعتبار آن قيام ننموده . و امّا حكم عقل قطعى در مواردى ارزش دارد و در مواردى هم اگر از اين راه رفتيم و گرفتار خلاف واقع شديم معذور نيستيم پس در دو مقام بايد بحث را تعقيب كنيم : مقام اوّل : موارد كارائى عقل مقام ثانى : مواردى كه نبايد از طريق عقل حركت كرد و عقل اعتبارى ندارد امّا مقام اوّل : بطور فهرست وارد حكم عقل قطعى در موارد ذيل حجّت است : 1 - در باب مستقلات عقليّه كه خود عقل مىبرد و مىدوزد يعنى صغراى استدلال را خود عقل درك مىكند مثل حسن عدالت و كبراى آن را نيز عقل درك مىكند مثل كل فعل يحسن عقلا يلزمه عقلا حسن ذلك الفعل شرعا سپس نتيجه را مىگيرد . . . 2 - در باب غير مستقلات عقليه نيز فى الجملة حكم عقل قطعى ارزش دارد كه صغراى استدلال را از شارع كمك مىگيرد و كبراى كلّى ملازمه عقليه را هم به آن ضميمه مىكند و استنتاج كند كه به تفصيل در شرح اصول فقه ج 2 بيان كرده‌ام 3 - آن دسته از احكام شرعيه نيز كه به ملاك مصالح و مفاسد نوعيه و اجتماعيه جعل شده است از قبيل قصاص - غيبت - زنا و . . . باز عقل قادر است كه مناطات اين احكام را ادراك كند يا مستقيما و يا پس از بيان حكم از ناحيهء شارع و از طريق ادراك مناط به ادراك حكم شرعى راه مىيابد بنوع